Güncellenen DIN 18040: Engelsiz erişimli kapılar, yangından korunma ve yapı planlaması konusunda nelerin değişeceği
DIN 18040 standart serisi, Almanya’da engelsiz inşaat tasarımı için önemli bir planlama temelidir ve şu anda inşa edilen çevrenin erişilebilirliği ve kullanılabilirliği ile ilgili Avrupa standardı DIN EN 17210 ile uyumlu hale getirilmektedir. Mimar, engelsiz inşaat tasarımı uzmanı ve GEZE uzmanı Günther Weizenhöfer, konuyla ilgili DIN Çalışma Komitesi’nin başkanlığını yürütmekte olup bu yazıda mimarlar, uzman planlamacılar ve bina işletmecileri için kapılar ve bunların çalıştırma kuvvetleri, yangından korunma ve engelsiz kendi kendini kurtarma konularında ortaya çıkacak önemli değişiklikler hakkında bilgi vermektedir.
DIN 18040 standardı neleri düzenler?
Acil çıkış ve kurtarma yollarındaki engelsiz erişimli kapılar hayat kurtarabilir. © lake.office / GEZE GmbH
DIN 18040 standart serisi, engelsiz inşaat tasarımına yönelik planlama esaslarını tanımlar:
- DIN 18040-1; halka açık binaları,
- DIN 18040-2; konut binalarını,
- DIN 18040-3; toplu taşıma ve açık alanları kapsar.
Bu standart serisinin amacı, inşa edilen çevrenin engelli bireyler tarafından genel olarak kabul gören şekilde, özel bir zorluk yaşamadan ve ilke olarak başkalarının yardımı olmadan kullanabilecekleri tarzda tasarlanmasını sağlamaktır.
DIN 18040 standardı, Avrupa standardı DIN EN 17210 ile çelişki oluşturmayacak şekilde revize edilmiştir.
DIN 18040 STANDARDININ REVİZYONU HAKKINDA DAHA FAZLA BİLGİ
Engelsiz kendi kendini kurtarma, planlama açısından neden daha önemli hale geliyor?
Çalıştırma kuvveti, engelsiz erişimli tasarım açısından giderek daha önemli hale geliyor. © lake.office / GEZE GmbH
Revize edilmiş DIN 18040 standardındaki önemli bir değişiklik, engelsiz kendi kendini kurtarma (bağımsız tahliye) konusunu ilgilendirmektedir. Bunun ardında yatan amaç, tehlike durumunda kişilerin mümkün olduğunca kendi başlarına ve başkalarının yardımı olmadan güvenli bir alana ulaşabilmeleridir. Bu durum özellikle yangından korunma açısından çok önemlidir. Geleneksel kurtarma planları, genellikle engelli bireylere aynı ortamda bulunan diğer kişilerin yardım edeceğini varsayar. Peki, ortada başka kimse yoksa ne olur? Bu nedenle, erişilebilirlik ve kendi kendini kurtarma konuları yangın emniyetli tasarımda baştan dikkate alınmalıdır.
Mimarlar ve yangın güvenliği planlamacıları için bunun anlamı şudur: Acil çıkış ve kurtarma yollarındaki kapılar için özel şartlar geçerli olabilir. Bu bağlamda özellikle yangın ve duman geçirmez kapılar kritik bir nokta haline gelmektedir; çünkü bir yandan güvenilir bir şekilde kapanmaları, diğer yandan da engelli kişilerin geçebilmesi için açık kalmaları gerekir.
Kapılardaki çalıştırma kuvvetleri: Neden kola uygulanan gerçek kuvvet belirleyici hale geliyor?
Engelsiz erişimli kapı tasarımında, çalıştırma kuvveti sıklıkla yanlış anlaşılmalara yol açmaktadır: Bugüne kadarki tasarım uygulamalarında genellikle sadece kapı kapatıcı ayarı dikkate alınmıştır. Ancak bu ayar tek başına, bir kişinin belirli bir kapıyı açmak için gerçekte ne kadar kuvvete ihtiyaç duyduğunu göstermez. Kapı eni, kaldıraç oranları, oring’ler, menteşeler, basınç oranları ve diğer etkenler gerekli kuvveti değiştirebilir. Bu nedenle, güncellenen DIN 18040 standardı, doğrudan kapı kolunda fiilen ölçülmesi gereken çalıştırma kuvvetini ele alır: Belirli yangına dayanıklı kapılar için sınır değer 50 Newton’dur.
Karşılaştırma amacıyla: Engelsiz erişimli tasarlanmış iş yerleri için, halihazırda yürürlükte olan ASR V3a.2 standardı, belirli çalışan grupları için manuel çalıştırılan kapıların açılması ve manuel çalıştırılan kapı aksesuarlarının kullanımı sırasında maksimum 25 N değerini belirlemektedir. Bu fark, planlamacılar için önemlidir: DIN 18040 standardı ile iş yeri yönetmeliği farklı uygulama alanlarına sahiptir ve incelenmeden birbirlerinin yerine kullanılmamalıdır.
Engelsiz erişimli kapılar, mümkün olduğunca alçak kapı eşikleri gerektirir. © Jürgen Biniasch / GEZE GmbH
Yeni eşik yüksekliği, detaylı planlama açısından tam olarak ne anlama geliyor?
DIN 18040 standardının güncellenmiş sürümündeki bir başka ayrıntı da kapı eşiklerinde izin verilen yükseklik farkıyla ilgili olacaktır: Temel olarak, engelsiz erişimli geçişler zeminle aynı seviyede yapılmalıdır. Teknik olarak kaçınılmaz olması durumunda, yükseklik farkı 1 cm'den fazla olamaz. Eşik planlaması, aynı anda birden fazla iş kolunu ilgilendirir. Zemin yapısı, su yalıtımı, drenaj, kapı sistemi ve bitişik alanlar erken aşamada birbirleriyle uyumlu hale getirilmelidir. Bu arayüzler ancak uygulama aşamasında dikkate alınırsa, standartlara uygun detaylandırma çok daha zahmetli hale gelebilir, hatta imkansız bile olabilir.
Engelsiz erişimli kapılarda bina otomasyonu ne gibi bir rol oynar?
Engelsiz erişimli kapılar denilince akla ilk olarak motorlu otomasyon sistemleri gelir. Ancak günümüzde kapılar; yangından korunma, acil çıkış kontrolü, erişim kontrolü, engelsiz erişilebilirlik ve otomatik kapı kontrolü gibi birçok gereksinimi aynı anda karşılamak zorundadır. Böylece bir yandan gereksinimler arasında kısmen birbiriyle çelişkili de olabilen arayüzler ortaya çıkar. Öte yandan, kapıları uzaktan kontrol etme veya kapı durumlarına ilişkin bilgileri harici birimlere iletme ihtiyacı ortaya çıkabilir. Bu durumda, kapının bina yönetim sistemlerine entegrasyonu büyük avantaj sağlar. İşletmeciler için bunun faydası, öncelikle tesisin durumuna ilişkin şeffaflıkta yatmaktadır: Tesisin durumunu merkezi olarak izleyebilir, farklı sistemleri koordine edebilir ve arıza ya da bakım bilgilerini erken aşamada alabilir.
Koruma hedeflerine ulaşmak: Planlamacıların yeni DIN 18040 standardında dikkat etmesi gereken hususlar
DIN 18040 standardı, birçok noktada gereksinimlerden önce gelen koruma hedeflerini temel alır. Ardından standart, bu hedefin nasıl hayata geçirilebileceğini belirtir. Bununla birlikte, söz konusu koruma hedefine standartta açıklananın dışında başka bir yolla da ulaşılması mümkündür. Yine de farklı bir çözüm seçenler, istenen koruma hedefinin benzer şekilde gerçekleştirildiğini teknik olarak kanıtlamak zorundadır. Burada, projeye özgü bir engelsiz erişilebilirlik konsepti veya teknik bir değerlendirme kanıt olarak kabul edilebilir. Ancak bu, ölçü detaylarının keyfi olarak değiştirilebileceği anlamına gelmez: Tüm ölçüler nihai ölçülerdir ve izin verilen imalat toleransları, istenen ölçülerin altında veya üstünde bir sonuca yol açmamalıdır. Bu nedenle, özellikle karmaşık binalarda DIN 18040 engelsiz erişilebilirlik standardı, tek başına bir ölçü tablosu olarak değil, erişilebilirlik için kapsamlı bir planlama konseptinin bir parçası olarak anlaşılmalıdır.
Yeni DIN 18040 standardı, engelsiz erişimli kapıların tasarımını daha karmaşık hale mi getiriyor?
Çalıştırma kuvvetlerine ilişkin yeni yaklaşım şunu açıkça ortaya koymaktadır: Bir kapının engelsiz olarak kullanılabilir olup olmadığı, tek bir ürün özelliğine bakılarak değerlendirilemez.
Planlama aşamasında, diğerlerinin yanı sıra aşağıdaki faktörler bir arada dikkate alınmalıdır:
- Kapı kanadı genişliği ve kapı kanadı ağırlığı
- Kapı kapatıcıların gerekli tork ayarı
- Kapı menteşeleri ve oring’ler
- Kullanılan kapı aksesuarları
- Erişim kontrol sistemlerindeki elektrikli kilit karşılığı
- Yangın ve duman koruma gereksinimleri
- Acil çıkış yolundaki kapı elemanının konumu ve engelsiz kendi kendini kurtarma ile ilişkisi
Manuel bir çözümde izin verilen çalıştırma kuvvetleri aşılırsa veya konfor ve kendi kendini kurtarma konusunda ek gereksinimler varsa, otomatik bir kapı çözümü gerekli olabilir.
GEZE, kapı sistemlerinin planlamasında bu etkenleri dikkate alır. Manuel olarak çalıştırılan kapılar için, örneğin TS 5000 ECline veya TS 7000 gibi kapı kapatıcı çözümleri uygun olabilir. Hangi çözümün istenen çalıştırma kuvvetlerini karşıladığı, kapı elemanının tamamı ve montaj koşulları dikkate alınarak kontrol edilmelidir.
Çok işlevli kapılarda artık tek bir gereksinimi dikkate almak yeterli değildir: Erişilebilirlik, yangından korunma ve kapının teknik işlevi, bir bütün olarak planlanmalıdır.
Müh. Mim. Günther WeizenhöferKontrol listesi: Yeni DIN 18040 standardı mimarlar ve planlamacılar için ne anlama geliyor?
DIN 18040 standardının revizyonu, özellikle farklı iş kollarını kapsayan erken aşamadaki planlamanın önemini artıracaktır; zira birçok gereksinim, sonradan sadece ek çaba ve buna bağlı ek maliyetlerle düzeltilebilir.
Bu nedenle, güncel projelerde planlama aşaması için özellikle aşağıdaki soruların erkenden netleştirilmesi tavsiye edilir:
- Söz konusu bina ve ilgili kullanım alanı için hangi erişilebilirlik gereksinimleri geçerlidir?
- Acil çıkış ve kurtarma yollarında hangi kapılar bulunmaktadır?
- Hangi kapılar yangın veya duman koruma gereksinimlerini karşılamalıdır?
- Somut kullanımda hangi çalıştırma kuvvetlerine uyulmalıdır?
- Bu çalıştırma kuvvetleri manuel bir kapı çözümüyle sağlanabilir mi?
- Bir serbest salınımlı kapı hidroliği veya otomatik kapı hangi durumlarda gerekli olabilir?
- Hangi sonradan donanım seçenekleri için önceden yapısal hazırlıklar yapılmalıdır?
- Kapı otomasyonu, acil çıkış kontrolü, erişim kontrolü ve bina otomasyonu birbirleriyle nasıl uyumlu hale getirilmiştir?
- Kapı elemanı, basınçlı havalandırma sisteminin etki alanı içinde mi?
- Yangın emniyetli tasarımdan, engelsiz kendi kendini kurtarma konusunda hangi gereksinimler ortaya çıkmaktadır?
Bu hususlar ne kadar erken bir aşamada bir araya getirilirse, engelsiz erişilebilirlik, yangından korunma ve kapı teknolojisi arasındaki işlevsel çelişkiler planlama aşamasında o kadar iyi tespit edilebilir.
Özetle güncellenen DIN 18040 standardı hakkında en önemli noktalar
- Engelli kişilerin kendilerini kurtarabilmelerine daha fazla önem verilecek: Tehlike durumunda engelli kişilerin mümkün olduğunca başkalarının yardımı olmadan güvenli bir alana ulaşabilmeleri sağlanmalıdır.
- Kapı eşikleri alçalıyor: Şimdiye kadar izin verilen maksimum eşik yüksekliği olan 2 cm, 1 cm’ye düşürülecek.
- Çalıştırma kuvvetleri daha somut hale geliyor: Doğrudan kapı kolunda gerekli olan kuvvet belirleyici olacaktır.
- Kapı teknolojisi bir bütün olarak ele alınmaktadır: Kapı sistemine ilişkin tüm gereksinimler birlikte planlanmalıdır.
- Yangından korunma ve engelsiz erişilebilirliği bir araya getirmek: Özellikle otomatik kapanır yangın ve duman geçirmez kapılar, engelsiz kullanım açısından yüksek gereksinimler ortaya koymaktadır.
- Sonradan donatılabilirlik giderek daha fazla önem kazanıyor: Bazı kapılar, planlama aşamasında daha sonra kullanımı kolaylaştıracak çözümlerin eklenebilmesi için uygun şekilde hazırlanmalıdır.
